ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಉತ್ಸವ : ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಚರಣೆ

ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಭಾರತ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸತ್ಯದ ಜಯ, ದುಷ್ಟರ ಮೇಲೆ ಸಜ್ಜನರ ಜಯ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನದ ವಿಜಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಹಬ್ಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಇತಿಹಾಸ

ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀರಾಮನು ದಶಹರೆಯ ದಿನವೇ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಮಹಿಷಮರ್ಧಿನಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ಸಂಹರಿಸಿದ ದಿನವೂ ಇದೇ ದಿನವೆಂದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಹಬ್ಬವು ಅಸುರರ ಮೇಲೆ ದೇವತೆಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಶಗಳು

ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಶಾರದಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಅಂತಿಮ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಮೂರು ದಿನ ದುರ್ಗೆಯ ಆರಾಧನೆ, ಮುಂದಿನ ಮೂರು ದಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಆರಾಧನೆ, ಕೊನೆಯ ಮೂರು ದಿನ ಸರಸ್ವತಿಯ ಆರಾಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ದೇವಿಯ ಜಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ

ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂತೋಷದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಹಬ್ಬದ ಮೇಳಗಳು, ಜಾತ್ರೆಗಳು ಜರುಗುತ್ತವೆ. ಜನರು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ವಿಶೇಷತೆ

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಾಡಹಬ್ಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾರಾಜ ವಾಡಿಯಾರರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಅಮ್ಬಾ ವಿಲಾಸ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದಸರಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಕಲಾ ಬಳಗಗಳು, ನೃತ್ಯ ಪಟುಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ

ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ. ಸುವರ್ಣ ಹೌದೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿರುವ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅಲಂಕೃತ ಗಜರಾಜ ಅರಮನೆ ಮುಂದಿನಿಂದ ಬನ್ನಿಮಂಟಪದ ಮೈದಾನವರೆಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಮೆರವಣಿಗೆ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಬನ್ನಿ ಮರದ ಪೂಜೆ

ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಬನ್ನಿಮರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಪಾಂಡವರು ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬನ್ನಿ ಮರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಕಥೆಯಿದೆ. ನಂತರ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಅದೇ ಮರದಿಂದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಬನ್ನಿ ಮರವನ್ನು ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ.

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು

ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ, ನಾಟಕೋತ್ಸವ ಮುಂತಾದವು ಜನರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ದಸರಾವನ್ನು ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಹಬ್ಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವ

ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಮಹತ್ತರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ-ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಚುರುಕಾಗುತ್ತವೆ. ಮೇಳ, ಜಾತ್ರೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಜನರಿಂದ ಕಿಟಕಿಟನೆ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಹಸ್ತಕಲಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಆಟಿಕೆಗಳು, ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮಾರಾಟ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೂ ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಜನರ ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ಸಾಹ

ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉತ್ಸಾಹ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಂದನೆಗಳು, ಬೆಳಕು ಅಲಂಕಾರಗಳು, ಗೊಂಬೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗೊಂಬೆ ತೋರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ದೊಡ್ಡ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನವರೂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲದೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆ, ಕಲಾ ವೈಭವ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.